Iedereen een beetje beroemd

Al een paar keer meegemaakt: iemand die ik ontmoet en nog nooit gesproken heb blijkt mij te kennen. Van mijn weblog, een stuk op de Nieuwe Reporter, dat ik genoemd werd op Geenstijl of van foto’s op Flickr – niets bijzonders. Nu hoeft u niet bang te zijn dat de ‘roem’ me naar het hoofd stijgt: ik beloof dat ik mijn sterallures pas laat ontkiemen wanneer mij in winkelcentra om handtekeningen wordt gevraagd nadat ik mijn eerste pophit scoor of eindelijk linksvoor bij Ajax ben geworden. Nee, over dat type bekendheid heb ik het niet; het gaat me om een nieuw fenomeen, de bekendheid die nieuwemediagebruikers genieten bij een deels bekend, deels onbekend publiek van tussen de enkele tientallen tot een paar duizend personen.

Clive Thompson noemt dit in Wired Microcelebrity, ofwel mini-beroemdheid. Het is de zoveelste manifestatie van het Long Tail-effect – een fenomeen dat overigens zijn oorsprong eveneens in Wired vindt. Kort uitgelegd: op internet is het aanbod onbeperkt en is de aansluiting van de vraag op dat aanbod ook nog eens heel efficiënt. Internetwinkel Amazon.com bijvoorbeeld behaalt meer dan de helft van zijn winst uit de verkoop van boeken die te weinig worden verkocht om op winstgevende wijze in fysieke boekenwinkels te verkopen, waar alleen bestsellers worden verkocht.

Dit effect speelt niet alleen bij boeken. Het gaat op voor elk vrij verhandelbaar goed, evenals voor fenomenen als aandacht en populariteit. Iedereen was natuurlijk al wereldberoemd onder vrienden, familie, bekenden, collega’s en dorpsgenoten; nu zijn we dat ook voor tientallen, honderden of zelfs duizenden anderen.

Het meest fascinerende aan dit verschijnsel is dat het zo vanzelfsprekend aanvoelt. Het is eigenlijk heel vreemd dat er voorheen zo’n kloof gaapte tussen het bescheiden privédomein en de nationale bekendheid die tv-sterren genieten. Je had een dik platencontract, óf was een ster in de badkamer. Je boeken lagen torenhoog opgestapeld bij Bruna, óf je verspreidde kopieën van commercieel oninteressante manuscripten onder bekenden. Je stond elke week in Story en Privé, óf was het lijdend voorwerp van zo nu en dan een roddel onder collega’s of familie.

Een middenweg was er niet. De reis van privé naar publiek kon alleen per teleportmachine worden volbracht: flits, en je was beroemd. Je stond op een foto in de regionale krant, Man Bijt Hond was komen eten, je mocht jezelf laten quasi-vernederen door Paul de Leeuw. Dat waren de ten minutes of fame die mogelijk waren weggelegd voor de gewone stervelingen.

Uiteraard zijn de massamedia here to stay – juist op internet kom ik overal Britney Spears-verhalen tegen. Het punt is slechts dat ze er niet meer zo eenzaampjes bijstaan, als een wolkenkrabber in de Sahara. De massamediale maatschappij zoals we die kenden in de tweede helft van de vorige eeuw zal vermoedelijk als een interessante anomalie de geschiedenisboeken ingaan. Ik vond het leuk om daar de laatste paar decennia van te hebben meegemaakt. Toch weet ik niet of ik later aan mijn kleinkinderen fenomenen als uitgevers, platenmaatschappijen of roddelbladen zal kunnen uitleggen.

Stem of voeg toe aan :